Grzyby funkcjonalne i układ nerwowy – naturalne wsparcie czy kolejny trend?

Soplówka jeżowata w porannej kawie, reishi w wieczornej herbacie, kordyceps przed treningiem. Grzyby funkcjonalne coraz częściej pojawiają się w codziennych rytuałach osób, które szukają naturalnego wsparcia dla mózgu, koncentracji i odporności na stres. Czy ich popularność ma solidne podstawy naukowe, czy jest przede wszystkim efektem dobrego marketingu? Sprawdźmy, co na ten temat mówią badania.

Czym są grzyby funkcjonalne i dlaczego mówi się o nich coraz więcej?

Grzyby funkcjonalne to gatunki, które mają zastosowanie szersze niż kulinarne. Zawierają związki bioaktywne, między innymi polisacharydy, triterpenoidy i specyficzne nukleozydy. Mogą one wpływać na procesy zachodzące w organizmie, także w układzie nerwowym. Do najczęściej omawianych gatunków należą soplówka jeżowata (Hericium erinaceus), reishi (Ganoderma lucidum) oraz kordyceps (Cordyceps militaris).

Zainteresowanie nimi rośnie wraz z popularnością naturalnych metod wspierania koncentracji, odporności na stres i codziennego samopoczucia. Znaczenie ma też wielowiekowa tradycja stosowania części tych grzybów w medycynie chińskiej i japońskiej. Dziś naukowcy sprawdzają, czy obserwowane przez lata właściwości znajdują potwierdzenie w badaniach laboratoryjnych i klinicznych. Na razie dane są obiecujące, ale wciąż ograniczone.

Soplówka jeżowata a praca mózgu

To właśnie soplówka jeżowata ma obecnie jedne z najciekawszych danych dotyczących układu nerwowego. Zawiera hericenony i erinacyny, które mogą stymulować produkcję czynnika wzrostu nerwów (NGF). Substancje te są badane pod kątem wpływu na utrzymanie i regenerację komórek nerwowych oraz funkcje poznawcze.

W badaniu klinicznym z podwójnie ślepą próbą, opisanym w przeglądzie Spelmana i współpracowników opublikowanym w Journal of Restorative Medicine, osoby w wieku 50–80 lat z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi przyjmowały preparat z soplówki przez 16 tygodni. Wynik testu oceniającego funkcje poznawcze poprawił się istotnie w porównaniu z grupą placebo. Po odstawieniu preparatu efekt stopniowo słabł. W innym badaniu również przywoływanym w tym przeglądzie, po czterech tygodniach suplementacji zaobserwowano u kobiet w okresie menopauzy mniej objawów lęku i obniżonego nastroju.

Trzeba jednak zachować ostrożność w interpretacji tych wyników. Duża część wiedzy o soplówce pochodzi z badań na zwierzętach i modelach komórkowych. Badania z udziałem ludzi są nadal nieliczne i obejmują małe grupy. Choć wiele z nich ma obiecujące wyniki, warto traktować je jako dobry punkt wyjścia do dalszych badań.

Kordyceps a stres i regeneracja

W przypadku kordycepsu szczególnie często bada się kordycepinę i adenozynę. Badania na poziomie komórkowym sugerują, że kordycepina może chronić neurony przed uszkodzeniami wywołanymi nadmiarem glutaminianu. Jednym z opisywanych mechanizmów jest wpływ na receptor adenozynowy A1. Może to ograniczać stres oksydacyjny i stan zapalny w komórkach nerwowych.

Ciekawych danych dostarczyło też randomizowane badanie z podwójnie ślepą próbą opublikowane w PLOS ONE. Młodzi, aktywni fizycznie mężczyźni przyjęli pojedynczą porcję ekstraktu z Cordyceps militaris 30 minut przed maksymalnym testem wysiłkowym na cykloergometrze. Po wysiłku szybciej reagowali w teście Stroopa niż osoby z grupy placebo, przy zachowaniu podobnej dokładności odpowiedzi.

Szybkie pojawienie się efektu sugeruje raczej doraźne działanie niż trwałe zmiany w strukturach układu nerwowego. Badań z udziałem ludzi jest jednak wciąż niewiele, lecz warto śledzić ten temat, ponieważ dotychczasowe wyniki dają podstawy do dalszych analiz nad potencjałem kordycepsu w zakresie koncentracji, wydolności i regeneracji.

Reishi a zmęczenie psychiczne i praca mózgu

Reishi dostarcza między innymi triterpenów i polisacharydów. Związki te bada się pod kątem wpływu na odpowiedź immunologiczną, stan zapalny i ochronę komórek przed stresem oksydacyjnym.

W jednym z badań klinicznych z podwójnie ślepą próbą 132 osoby z rozpoznaną neurastenią, czyli przewlekłym zmęczeniem psychicznym, przyjmowały ekstrakt z reishi przez osiem tygodni. W grupie badanej zaobserwowano poprawę ogólnego stanu klinicznego oraz zmniejszenie subiektywnie odczuwanego zmęczenia. Wyniki sugerują więc potencjał reishi w łagodzeniu objawów przewlekłego wyczerpania.

Przegląd literatury Cui i Zhanga z 2019 roku opisuje także możliwe działanie neuroprotekcyjne reishi. Autorzy analizują badania dotyczące między innymi choroby Alzheimera, choroby Parkinsona, udaru i padaczki. Wskazują na możliwy wpływ grzyba na stan zapalny i stres oksydacyjny w tkance nerwowej. Większość tych danych pochodzi jednak z badań przedklinicznych. Dowody kliniczne dotyczące konkretnych chorób neurodegeneracyjnych pozostają ograniczone.

Zobacz też Ekstrakt REISHI Vivo Life.

Co naprawdę wiemy o działaniu grzybów funkcjonalnych?

Wyniki dotychczasowych badań wskazują na kilka wspólnych mechanizmów działania grzybów funkcjonalnych. Należą do nich ograniczanie stresu oksydacyjnego, wpływ na procesy zapalne oraz wsparcie procesów neurotroficznych.

Zakres dostępnych dowodów jest jednak bardzo różny. Wiele wyników pochodzi z badań na zwierzętach lub hodowlach komórkowych, których nie można bezpośrednio przełożyć na działanie u człowieka. Dawki stosowane w eksperymentach bywają też wyższe niż te obecne w suplementach.

Problemem jest również różnorodność samych preparatów. Różne części grzyba, metody ekstrakcji i sposoby standaryzacji dają produkty o odmiennym składzie. Z tego powodu wyniki poszczególnych badań trudno ze sobą porównywać.

Potrzeba większych i lepiej zaprojektowanych badań klinicznych, zanim będzie można formułować jednoznaczne zalecenia dotyczące skuteczności i dawkowania.

Jak wprowadzić grzyby funkcjonalne do codziennej rutyny?

Jeśli chcesz włączyć grzyby funkcjonalne do swojej diety, zwróć uwagę na kilka rzeczy:

• Sprawdź, jaka część grzyba została wykorzystana. Owocnik i grzybnia mogą mieć inny profil związków bioaktywnych.

• Jeśli przyjmujesz leki, szczególnie przeciwzakrzepowe lub przeciwcukrzycowe, skonsultuj suplementację z lekarzem.

• Daj sobie czas na ocenę efektów. W badaniach dotyczących funkcji poznawczych suplementacja trwała zwykle od kilku do kilkunastu tygodni.

• Wybieraj produkty ze standaryzowanym ekstraktem, który określa zawartość substancji aktywnych, na przykład polisacharydów lub beta-glukanów.

Grzyby funkcjonalne najlepiej traktować jako jeden z elementów zdrowego stylu życia. Sen, aktywność fizyczna i dobrze zbilansowana dieta nadal mają znacznie większe znaczenie dla pracy mózgu i odporności na stres niż pojedynczy suplement.

Grzyby funkcjonalne w praktyce – czego można się spodziewać?

Dotychczasowe dane sugerują, że grzyby funkcjonalne mogą wspierać układ nerwowy, między innymi przez wpływ na stres oksydacyjny, procesy zapalne i mechanizmy neurotroficzne. Nie oznacza to jednak, że ich działanie zostało już jednoznacznie potwierdzone u ludzi.

Najlepsze podejście to realistyczne oczekiwania. Grzyby funkcjonalne mogą być wartościowym uzupełnieniem codziennej diety, ale nie zastąpią snu, ruchu, odpowiedniego odżywiania ani leczenia, jeśli jest ono potrzebne. Przy wyborze preparatu znaczenie mają jego skład, sposób ekstrakcji i standaryzacja. Dopiero na tej podstawie można sensownie ocenić, czy dany produkt odpowiada Twoim potrzebom.

Bibliografia:

1. https://www.mdpi.com/2072-6643/16/1/102

2. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15857210/

3. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31777017/

4. https://apcz.umk.pl/JEHS/article/view/39703

5. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10939076/

6. https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0351725

7. https://www.researchgate.net/publication/321969743_Neurological_Activity_of_Lion's_Mane_Hericium_erinaceus

8. https://www.researchgate.net/publication/393287089_Exploring_the_Neuroprotective_Potential_of_Functional_Mushrooms_A_Comprehensive_Review